Hoe je de juiste spawn kiest op basis van de paddenstoelsoort die je wilt kweken

Stel je voor: je staat in de winkel, kijkt naar al die verschillende zakjes met paddenstoelen spawn en je hebt geen idee welke je moet pakken.

Het voelt een beetje alsof je in de supermarkt staat en moet kiezen tussen twintig soorten pindakaas. Ze zien er allemaal een beetje hetzelfde uit, maar ze zijn het absoluut niet. Het kiezen van de juiste spawn is het allerbelangrijkste begin van je kweekavontuur.

Het is de basis, de motor en de start van je oogst. Zonder goede spawn geen goede paddenstoelen, punt uit. Laten we dit samen oplossen, zodat jij straks precies weet wat je in je mandje legt.

Wat is spawn eigenlijk?

Voordat we het hebben over de soorten, even snel wat uitleg. Spawn is simpelweg het mycelium van de paddenstoel.

Mycelium is het wortelnetwerk van de paddenstoel, vergelijkbaar met de wortels van een plant, maar dan in de vorm van fijne witte draadjes.

Die draadjes zitten verwerkt in een substraat, meestal graankorrels. Als je die korrels in de juiste omstandigheden brengt, gaan de witte draadjes groeien en uiteindelijk veranderen ze in paddenstoelen. De keuze voor de soort bepaalt niet alleen de smaak, maar ook hoe makkelijk of lastig het wordt om ze te kweken.

De drie belangrijkste soorten spawn

Er zijn honderden soorten paddenstoelen, maar voor de beginnende kweker draait het vaak om drie hoofdrolspelers.

Deze drie zijn relatief makkelijk te vinden en te kweken. We bespreken ze hieronder, zodat je weet wat je kunt verwachten. Als er een paddenstoel is die de bijnaam 'de koning van de beginner' verdient, dan is het de oesterzwam wel.

1. Oesterzwammen (Pleurotus ostreatus)

Deze paddenstoel is ontzettend sterk en vergevingsgezind. Hij groeit op bijna alles, van koffiedik tot stro, en hij is niet snel vatbaar voor schimmels die je kweek kunnen verpesten.

Oesterzwammen zijn er in verschillende kleuren, zoals de gewone witte, de bruine (Phoenix oesterzwam) en de gele.

De witte oesterzwam is vaak de zachtste in smaak, terwijl de bruine een iets stevigere, nootachtige smaak heeft. Wanneer je spawn van oesterzwammen koopt, let dan op dat het mycelium mooi wit en pluizig is. Als je donkere of groene plekken ziet, is het vaak verontreinigd. Oesterzwammen groeien snel, soms al binnen een week zie je de eerste hoedjes verschijnen als de temperatuur rond de 18 tot 22 graden Celsius ligt.

Ze zijn ideaal om te kweken in een simpele growkit of in een zak met geperste strobalen. Shiitake is de smaakmaker in veel Aziatische gerechten, maar ook in de Westerse keuken onmisbaar geworden.

2. Shiitake (Lentinula edodes)

Ze hebben een diepe, vlezige umami-smaak. In vergelijking met oesterzwammen is de shiitake iets kieskeuriger. Het mycelium groeit langzamer en heeft meer rust nodig voordat de paddenstoelen zich laten zien.

De spawn voor shiitake wordt vaak verwerkt in houten blokken, omdat deze paddenstoelen van nature op dood hout groeien.

Shiitake spawn is verkrijgbaar in verschillende kwaliteiten. Je hebt spawn op graankorrels, maar ook op houten chips. Voor de beste resultaten kies je voor spawn dat afkomstig is van een betrouwbare kweker, zoals die van 'MycoLogic' of 'Fungi Perfecti'.

De incubatietijd duurt langer dan bij oesterzwammen; reken op een aantal weken voordat het houtblok volledig is doorgegroeid.

3. Witte button champignons (Agaricus bisporus)

De ideale temperatuur voor het groeiproces ligt rond de 20 tot 24 graden Celsius. Eenmaal volgroeid, verdraagt de shiitake temperaturen van 12 tot 18 graden Celsius voor het vormen van de hoedjes. Dit is de paddenstoel die je in bijna elke supermarkt vindt.

De witte champignon is ontzettend populair en redelijk eenvoudig te kweken, mits je de juiste omstandigheden creëert. In tegenstelling tot oesterzwammen en shiitake houden ze van een 'vuile' omgeving.

Ze groeien op compost, een specifieke mengeling van paardemest, kalk en gips.

Je kunt kant-en-klare compost kopen, of deze zelf maken, maar dat is een vak apart. Champignonspawn wordt vaak geleverd als geïnoculeerde graankorrels die je mengt met de compost. Een belangrijk detail: champignons hebben een hekel aan direct licht en houden van een hoge luchtvochtigheid (rond de 85-90%). De temperatuur is hier cruciaal.

Tijdens de groeifase van het mycelium (de 'paching' fase) moet de temperatuur rond de 24 graden Celsius liggen. Zodra de kleine knoppen verschijnen, moet de temperatuur drastisch omlaag naar 14 tot 17 graden Celsius. Zonder deze temperatuurval zul je geen paddenstoelen zien, alleen maar een bak vol geurig, wit mycelium.

Waar let je op bij het kopen van spawn?

De kwaliteit van je spawn bepaalt voor 90% het succes van je kweek. Goedkoop is vaak duurkoop, dus wees kritisch. Hier zijn een paar punten om op te letten bij de aanschaf.

Als je een zak spawn opensnijdt of openscheurt, moet het ruiken naar verse aarde of paddenstoelen.

De zuiverheid van het mycelium

Het mag niet muf of schimmelachtig ruiken. Het mycelium moet er wit en pluizig uitzien, zoals katoen.

Als je groene, blauwe of oranje plekken ziet, is het besmet met schimmels of bacteriën. Gooi dit direct weg en begin opnieuw. Probeer niet een besmet product te redden; het werkt niet en je verspilt alleen tijd.

De herkomst van de spawn

Koop altijd bij een gespecialiseerde winkel of kwekerij. Supermarkten verkopen geen spawn, dus je zult online moeten zoeken of naar een speciaalzaak gaan.

Merken zoals 'Pink Mushroom' of 'MycoTrophy' staan bekend om hun betrouwbare kwaliteit. Controleer of de houdbaarheidsdatum nog ver is. Spawn op graankorrels is meestal 3 tot 6 maanden houdbaar bij kamertemperatuur, maar het beste is om het direct na aankoop te gebruiken of in de koelkast te bewaren (niet bevriezen!). Zorg dat de verpakking niet opgezwollen is.

De juiste verpakking

Een vacuüm verpakte zak hoort strak te zitten. Als de zak bol staat, is er gasvorming opgetreden door bacteriegroei.

Dat is een teken dat de kwaliteit achteruitgaat. Kies voor zakken die goed afgesloten zijn en waarvan je de inhoud niet ziet, tenzij de verkoper transparante vensters biedt.

De juiste spawn kiezen voor jouw kweekruimte

Niet elke paddenstoel voelt zich thuis in elke ruimte. Je hoeft geen professionele kweekruimte te hebben, maar het is slim om eerst te kijken hoe je de juiste paddenstoelsoort kiest op basis van je thuissituatie.

Wil je alleen een klein experiment doen op je aanrecht? Dan is oesterzwammen in een growkit de beste keuze. Ze zijn compact en vragen weinig ruimte. Voor shiitake heb je vaak meer ruimte nodig, omdat je met houtblokken werkt die moeten uitlekken en rusten.

De grootte van je project

Champignons vereisen een donkere, vochtige ruimte, zoals een kelder of een speciale kweekkast. Bedenk dus eerst: hoeveel ruimte heb ik en wat wil ik oogsten?

De meeste Nederlandse huizen hebben een kamertemperatuur van 20 tot 22 graden Celsius.

De temperatuur in huis

Dit is perfect voor oesterzwammen. Shiitake doet het hier ook goed, maar heeft een langere adem nodig. Champignons zijn de uitzondering; die hebben een koude val nodig.

Als je huis constant warm is, kun je beter kiezen voor oesterzwammen of shiitake. Als je een koele garage of schuur hebt, zijn champignons een geweldige optie.

Stap-voor-stap: Van spawn naar oogst

Het proces verschilt per soort, maar de basis is hetzelfde. Je mengt de spawn met het substraat, zorgt voor de juiste temperatuur en vochtigheid, en wacht tot het mycelium groeit.

Stap 1: Inoculatie (het mengen)

Bij oesterzwammen en shiitake meng je de spawn vaak door het substraat heen.

Bij champignons strooi je de spawn over de compost en meng je het lichtjes. Het is belangrijk dat de spawn gelijkmatig verdeeld is. Gebruik schone handschoenen of een schone lepel om besmetting te voorkomen.

Stap 2: De incubatiefase

Zodra de spawn is gemengd, zet je het op een warme, donkere plek. Oesterzwammen en shiitake groeien hier hun wortels. Dit duurt bij oesterzwammen ongeveer 1 tot 2 weken, bij shiitake 4 tot 6 weken. Champignons doen er ongeveer 2 tot 3 weken over om de compost te koloniseren.

Tijdens deze fase open je de zak of container niet. Laat het mycelium zijn werk doen.

Stap 3: De vruchtstelling

Als het substraat volledig wit is, is het tijd voor de paddenstoelen. Dit is het moment dat je de omstandigheden verandert.

Bij oesterzwammen haal je de zak uit de donkere ruimte en maak je gaten in de zak. Besproei dagelijks met water om de vochtigheid hoog te houden. Bij shiitake laat je het houtblok weken in koud water (24 uur) om de schok te geven die nodig is voor de vruchtstelling. Bij champignons zorg je voor de temperatuurval en dek je de compost af met een laagje turfmolm om vocht vast te houden.

Veelvoorkomende fouten bij het kiezen van spawn

Er zijn een paar valkuilen waar veel beginners intrappen. Ten eerste: te veel water.

Spawn is levend materiaal, maar het houdt niet van zwemmen. Te veel water verdringt zuurstof en kan leiden tot rot. Ten tweede: verkeerde temperatuur. Als je shiitake spawn koopt en je probeert ze te kweken in een hete zolder, zullen ze niet groeien. Ten derde: ongeduld.

Paddenstoelen groeien niet in één dag. Als je na drie dagen niets ziet, betekent dat niet dat je spawn kapot is. Geef het de tijd.

Waar te koop?

In Nederland en België zijn er diverse gespecialiseerde webshops voor paddenstoelen spawn.

Zoek naar winkels die zich richten op mycologie en kweeksets. Populaire namen in de scene zijn vaak lokale kwekerijen die online verkopen.

Lees reviews voordat je iets koopt, en begin met een kleine hoeveelheid. Zo bouw je ervaring op zonder direct een grote investering te doen.

Conclusie

De juiste spawn kiezen draait om drie dingen: de soort paddenstoel die je wilt, de omstandigheden in je huis en de kwaliteit van het product. Oesterzwammen zijn je vriend als je snel resultaat wilt en weinig ruimte hebt. Shiitake is voor de geduldige kweker die houdt van intense smaken.

Champignons zijn voor degenen die van een uitdaging houden en een koele plek hebben.

Door op de kwaliteit van het mycelium te letten en de juiste omstandigheden te creëren, zul je zien dat paddenstoelen kweken verslavend leuk is. Dus pak die zak spawn, meng het substraat en geniet straks van je eigen oogst. Je kunt het!